Hazard w piłce nożnej

Ostatnie doniesienia medialne pokazują, jak poważnym wyzwaniem dla środowiska piłki nożnej stają się zakłady bukmacherskie. Polski Związek Piłki Nożnej zdyskwalifikował zawodnika za obstawianie meczów i naruszenie zasad integralności rozgrywek, a wobec kolejnych prowadzone są postępowania wyjaśniające. W Stanach Zjednoczonych dwóch piłkarzy zostało zawieszonych za stawianie zakładów na mecze MLS, natomiast w Czechach ujawniono największy w historii kraju skandal korupcyjny powiązany z rynkiem bukmacherskim. Kilka lat temu podobne afery dotyczyły również piłkarzy we Włoszech i Turcji. Zdarzenia te nie są odosobnionymi incydentami, lecz przejawem szerszego, systemowego problemu. Wszystko wskazuje na to, że w najbliższych latach liczba podobnych przypadków będzie rosła.

Piłkarze i ryzyko uzależnienia

Wśród osób zgłaszających się do mnie z powodu problemów hazardowych znajdują się również piłkarze. Jest to jedna z grup szczególnie narażonych na uzależnienie od hazardu. Presja wyniku, konieczność podejmowania szybkich decyzji oraz stała ekspozycja na ryzyko sprzyjają nasileniu iluzji kontroli, czyli zniekształcenia poznawczego polegającego na przekonaniu, że dzięki wiedzy i doświadczeniu sportowemu można trafniej przewidywać wyniki. Zakłady dotyczące piłki nożnej dodatkowo wzmacniają ten mechanizm, ponieważ zawodnicy funkcjonują w obszarze, który znają zawodowo, co zaciera granicę między realną kompetencją a przypadkiem.

Ryzyko uzależnienia zwiększa wczesny dostęp do wysokich dochodów, silne wahania emocjonalne związane z rywalizacją, okresy izolacji poza treningiem oraz normalizacja obstawiania, obecna w części środowiska sportowego i w przekazach marketingowych firm bukmacherskich. W takich warunkach hazard stopniowo przestaje być rozrywką i zaczyna pełnić funkcję regulacji napięcia emocjonalnego po zwycięstwach i porażkach. Problem może wówczas rozwijać się szybko, pozostając długo niewidoczny dla otoczenia.

Istotne znaczenie ma także poziom sportowy zawodnika, choć nie w sposób często przedstawiany w debacie publicznej. Wysokie zarobki nie chronią przed problemem hazardowym, lecz zmieniają funkcję grania. U zawodników czołowych lig (z wysokimi zarobkami) obstawianie częściej służy regulacji napięcia i przedłużaniu emocji rywalizacji, natomiast w niższych klasach rozgrywkowych bywa dodatkowo powiązane z przekonaniem o możliwości poprawy sytuacji materialnej. W obu przypadkach działa ten sam mechanizm poznawczy, polegający na błędnym przenoszeniu realnych kompetencji sportowych na zdarzenia o charakterze losowym.

Warto przy tym podkreślić, że część piłkarzy obstawia zakłady mimo obowiązującego regulaminowego zakazu PZPN. Ryzyko sankcji sprzyja ukrywaniu tych zachowań i utrudnia wczesne rozpoznanie problemu oraz podjęcie interwencji.

Problem z hazardem? Zobacz jak mogę pomóc →

Skala hazardu wśród piłkarzy

70 % piłkarzy w Polsce deklaruje udział w grach hazardowych, a około 8 % wykazuje symptomy nałogowej gry. Zakłady bukmacherskie są najczęściej wybieraną formą hazardu, a większość obstawianych kuponów dotyczy piłki nożnej, czyli dziedziny ich zawodowych działań.

Dane pochodzą z najobszerniejszego polskiego badania w środowisku piłkarskim: „Zaburzenia uprawiania hazardu i problemowego korzystania z Internetu wśród piłkarzy”, zrealizowanego przez dr. Andrzeja Szymańskiego z Akademii Wychowania Fizycznego im. Jerzego Kukuczki w Katowicach we współpracy z Krajowym Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom. Badanie przeprowadzono w latach 2018–2019, a wzięło w nim udział ponad 800 zawodników z klubów z różnych poziomów rozgrywkowych (od niższych lig regionalnych, przez II i I ligę, po ekstraklasę) w województwie śląskim. Metodologia opierała się na Kanadyjskim Indeksie Gier Hazardowych (CPGI), narzędziu szeroko stosowanym w badaniach epidemiologicznych zachowań hazardowych.

Potwierdzają to również badania przeprowadzone poza Polską. W czołowych ligach piłkarskich Szwecji (Allsvenskan i Superettan) 60,6 % zawodników obstawiało zakłady bukmacherskie w ciągu ostatniego roku, a 6,6 % spełniało kryteria problemowego hazardu, przy czym tylko 32 % zawodników wiedziało o istnieniu jakiejkolwiek polityki dotyczącej hazardu w ich klubach. Dane te pochodzą z badania ankietowego przeprowadzonego w 2021 roku i opublikowanego w recenzowanym czasopiśmie BMJ Open Sport & Exercise Medicine w 2025 roku.

Wskazane badania jednoznacznie pokazują, że hazard i ryzyko uzależnienia mają realną, mierzalną obecność w środowisku piłki nożnej. Zarówno w Polsce, jak i za granicą udział zawodników w zakładach sportowych jest zjawiskiem powszechnym i stanowi poważne zagrożenie dla ich zdrowia, życia oraz integralności sportu.

Zagrożenie systemowe

Hazard wśród piłkarzy nie jest problemem jednostkowym. To zjawisko o realnym wpływie na cały system piłkarski. Dyskwalifikacje zawodników pokazują, że konsekwencje dla sportowców są poważne. Dla klubów i całych rozgrywek oznacza to ryzyko sankcji, spadek wiarygodności oraz utratę zaufania sponsorów, co w dłuższej perspektywie może ograniczać rozwój i stabilność finansową.

Problem nie ogranicza się do profesjonalistów. Hazard w środowisku piłkarskim wpływa również na młodych zawodników. Obserwując, że starsi koledzy obstawiają mecze, młodzi mogą przejmować ryzykowne wzorce zachowań, co sprzyja normalizacji hazardu i zwiększa ryzyko pojawienia się problemów w przyszłości.

Skala zagrożenia staje się widoczna, gdy zestawimy przypadki indywidualne z danymi statystycznymi: odsetek piłkarzy uprawiających hazard sięga 70 %, a problemowe zachowania dotyczą 8–10 % zawodników w Polsce. Warto podkreślić, że są to dane sprzed blisko 10 lat, kiedy dostęp do zakładów online i aplikacji mobilnych był znacznie ograniczony. Dziś realne ryzyko może być wielokrotnie większe, a konsekwencje dla zdrowia zawodników i integralności gry jeszcze poważniejsze.

Wnioski

Hazard w piłce nożnej nie jest problemem nowym. Występuje od lat, choć przez długi czas pozostawał niezauważalny. Obecnie staje się coraz bardziej widoczny, m.in. dzięki poprawie systemów monitorowania i rejestrowania przypadków w środowisku piłkarskim.

Prognoza jest jednoznaczna: bez systematycznej edukacji i działań profilaktycznych liczba problemowych przypadków będzie rosła, a konsekwencje dla zdrowia zawodników, integralności rozgrywek oraz stabilności klubów będą coraz poważniejsze. Dlatego tak ważna jest praca u podstaw z zawodnikami, trenerami i rodzicami młodych piłkarzy.

Zajmuję się tym od 2019 roku. Dotychczas poprowadziłem kilkadziesiąt wykładów profilaktycznych, między innymi dla Lecha Poznań, Jagiellonii Białystok, Pogoni Szczecin, Widzewa Łódź, Śląska Wrocław czy Piasta Gliwice. Zachęcam do współpracy kolejne kluby i akademie, ponieważ tylko kompleksowa edukacja, zarówno wśród profesjonalistów, jak i młodych adeptów futbolu, pozwala minimalizować ryzyko, chronić zawodników i utrzymać integralność sportu.

Zobacz referencje i informacje jak zamówić wykład →

Problem hazardu nie dotyczy wyłącznie piłkarzy. Zagrożenie obejmuje również osoby z najbliższego otoczenia zawodników: sztab trenerski, członków zarządu, menadżerów, pracowników klubów, a nawet dziennikarzy sportowych. Doświadczyłem tego osobiście. Pracując jako dziennikarz sportowy wpadłem w uzależnienie od zakładów bukmacherskich, co doprowadziło do utraty pracy i poważnych konsekwencji w życiu zawodowym oraz osobistym. Obecnie moim celem jest minimalizowanie ryzyka u innych. Stawką są bowiem nie tylko pieniądze czy kariery. Stawką jest życie.

Szymon Bartnicki,
Instruktor terapii uzależnień
Autor projektu „Postaw na siebie!”

Zobacz także:
XII Międzynarodowa konferencja
W Polskim Radiu o bukmacherce