To nie korupcja. To hazard

PrzezSzymon Bartnicki

Gdy pojawia się informacja o piłkarzach zamieszanych w zakłady bukmacherskie, reakcja jest niemal zawsze ta sama: ekscytacja aferą, żarty o ustawianiu meczów, nostalgiczne nawiązania do „starych czasów”, słowo „korupcja” odmieniane przez wszystkie przypadki. Problem w tym, że coraz częściej to nie jest historia o korupcji. To historia o hazardzie i o czymś, czego środowisko sportowe wciąż nie chce nazwać po imieniu. Bo prawda jest mniej sensacyjna, ale znacznie bardziej niepokojąca.

Piłkarze nie są odporni. Są grupą wysokiego ryzyka

Z zewnątrz wygląda to absurdalnie: zawodowy piłkarz, zarabiający pieniądze, funkcjonujący w profesjonalnym środowisku i nagle… zakłady bukmacherskie. Tyle że psychologicznie to układ niemal idealny dla rozwoju problemowego grania.

Piłkarze funkcjonują w:

  • stałej adrenalinie,

  • kulturze rywalizacji,

  • presji wyniku,

  • przekonaniu o własnej sprawczości.

A hazard karmi się dokładnie tymi mechanizmami.

Najgroźniejsze jest złudzenie kontroli: „Znam sport. Rozumiem mecze. Mam przewagę”. To jedno z najczęstszych poznawczych zniekształceń obserwowanych u osób rozwijających problem hazardowy. Wiedza o dyscyplinie nie zmniejsza ryzyka, często je zwiększa, bo wzmacnia poczucie kompetencji tam, gdzie wynik pozostaje losowy.

Nie trzeba korupcji, żeby pojawił się problem. Wystarczy człowiek przekonany, że kontroluje coś, czego kontrolować się nie da.

„To tylko obstawianie” – największe kłamstwo środowiska

W sporcie hazard nie funkcjonuje jak alkohol czy narkotyki. Nie jest stygmatyzowany. Nie wywołuje natychmiastowego alarmu. Nie budzi sprzeciwu. Wręcz przeciwnie, jest normalizowany.

Zakłady bukmacherskie przedstawia się jako:

  • element kibicowania,
  • sposób przeżywania meczu,
  • rozszerzenie sportowych emocji.

Reklamy nie mówią o ryzyku. Mówią o możliwościach:

  • „możesz wygrywać”,
  • „bez ryzyka”,
  • „jesteś Bogiem”.

Informacje o uzależnieniu, odpowiedzialnej grze czy ograniczeniach wiekowych pojawiają się jako niemal niewidoczne dopiski: krótkie, techniczne, pozbawione znaczenia emocjonalnego.

Problemem nie jest sama obecność reklam. Problemem jest ich forma. Bo one nie informują. One uczą, że hazard jest naturalną częścią sportu.

Sport stał się kanałem normalizacji hazardu

Gdy dziennikarz sportowy promuje bukmachera, przekaz jest prosty: to element kibicowskiej kultury.

Efekt psychologiczny jest dobrze znany:

  • spada postrzegane ryzyko,
  • rośnie społeczna akceptacja,
  • skraca się droga pierwszego kontaktu. Szczególnie u młodych.

To nie jest abstrakcja. To mechanizm wpływu społecznego. Hazard przestaje być ryzykowną aktywnością. Staje się rytuałem.

Przykład, który mówi więcej niż tysiąc debat

Rok temu kibice Wisły Kraków zostali zachęceni do założenia tysiąca kont u sponsora bukmacherskiego klubu. Warunek był prosty: rejestracja i pierwsza wpłata.

Nagrodą miała być wymiana krzesełek na stadionie.

Nazwijmy to uczciwie: była to kampania pozyskiwania nowych graczy poprzez emocjonalną więź z klubem.

Co istotne w materiałach promujących akcję zabrakło informacji o ryzyku hazardu, pełnoletności czy zasadach odpowiedzialnej gry, które standardowo znajdują się na stronach bukmacherów. Dopiero po publicznym zwróceniu uwagi zostały uzupełnione. I właśnie tu leży sedno problemu.

Odpowiedzialność nie kończy się na drobnym dopisku regulacyjnym. Spoczywa także na klubach i instytucjach, które nadają hazardowi sportową legitymizację.

„Od wszystkiego można się uzależnić”, czyli wygodny mit

Za każdym razem, gdy pojawia się rozmowa o ryzyku hazardu, dyskusja szybko skręca w znane schematy:

  • „wszystko jest dla ludzi”,
  • „od wszystkiego można się uzależnić”,
  • „to hipokryzja, bo są też reklamy innych produktów”.

To argumenty brzmiące rozsądnie, ale fałszywie upraszczające rzeczywistość.

Hazard jest produktem zaprojektowanym wokół ryzyka finansowego i mechanizmów wzmacniających powtarzanie zachowania. Problemowa gra nie wynika z braku charakteru ani słabej woli. Wynika z mechanizmów psychologicznych: wzmocnień losowych, pogoni za stratą, iluzji kontroli i regulacji emocji poprzez grę. To proces, nie decyzja moralna.

Najbardziej niewygodna część tej historii

Ludzie nie chcą uznać skali problemu, dopóki nie wydarzy się coś spektakularnego.

Skandal.
Afera.
Tragedia.

Tymczasem konsekwencje hazardu już istnieją, tylko są ciche.
Długi. Rozpad relacji. Depresja. Myśli samobójcze.

To nie hipotetyczne ryzyko. To realne doświadczenia osób, które tracą kontrolę nad graniem.

Pytanie nie brzmi: czy problem istnieje.
Pytanie brzmi: dlaczego wciąż udajemy, że go nie widać.

To nie jest postulat zakazu

To nie jest wezwanie do zakazów ani moralnej paniki. To wezwanie do odpowiedzialności.

Jeżeli hazard jest obecny w sporcie powinien być przedstawiany razem z realnym ryzykiem.
Jeżeli kluby korzystają z pieniędzy branży powinny brać współodpowiedzialność za konsekwencje społeczne.
Jeżeli mówimy o ochronie sportu musimy zacząć od zrozumienia mechanizmów, a nie od memów o mafii.

Bo dziś problemem polskiej piłki nie jest powrót korupcji. Największym problemem jest to, że hazard przestał wyglądać jak hazard.

I właśnie dlatego coraz więcej osób przestaje widzieć moment, w którym zabawa zamienia się w uzależnienie.

Szymon Bartnicki,
Instruktor terapii uzależnień
Autor projektu „Postaw na siebie!”

Zobacz także:
Problem z zakładami bukmacherskimi? → POMOC ONLINE
→ Wykłady hazardowe dla klubów piłkarskich

 

Podobne wpisy

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *